Hãy tưởng tượng bạn có thể truy cập mọi phần mềm cần thiết chỉ bằng một cú nhấp chuột – không cần cài đặt, không lo nâng cấp, không tốn kém chi phí đầu tư tầng dưới. Đó không còn là viễn cảnh xa vời, mà chính là hiện thực mà mô hình SaaS (Software as a Service – Phần mềm như một dịch vụ) đang mang lại. Khi 9 trong 10 doanh nghiệp trên toàn cầu tin rằng SaaS là ​​​​tương lai của ngành phần mềm, đã đến lúc chúng ta cần hiểu: SaaS là ​​gì , và vì sao mô hình này lại đang cách mạng hóa cách doanh nghiệp vận hành trong kỷ nguyên số?

SaaS là ​​gì?

SaaS (Software as a Service) hay “Phần mềm dưới dạng dịch vụ” đang dần trở thành đơn hàng đầu của doanh nghiệp hiện đại. Thay đổi phần mềm CD/DVD đĩa, cài đặt trên máy tính và trả bản quyền miễn phí một lần như trước, mô hình SaaS cho phép người dùng truy cập phần mềm thông qua internet, thanh toán theo cấu hình kế toán định kỳ. Điều này cũng giống như việc bạn không cần phải mua đĩa Microsoft Office để cài đặt nữa mà chỉ cần đăng ký Office 365 và sử dụng ngay trên trình duyệt web hoặc ứng dụng đám mây.

Tưởng niệm SaaS ra đời từ những năm cuối thập niên 90, với Salesforce là công ty tiên phong cung cấp phần mềm CRM qua internet vào năm 1999. Thời điểm đó, mô hình này còn được gọi là ASP (Application Service Provider). Tuy nhiên, phải đến những năm 2010, khi hạ tầng internet phát triển mạnh mẽ, mô hình SaaS mới thực sự tồn nổ trên toàn cầu và lan tỏa đến Việt Nam vào đầu thập kỷ 2020.

Vì vậy, với phần mềm truyền tải, SaaS mang lại nhiều ưu điểm vượt trội. Về chi phí, doanh nghiệp không cần phải đầu tư lớn mà chỉ trả phí theo định kỳ, thường là hàng tháng hoặc hàng năm. Về thời gian phát triển, mô hình SaaS chỉ mất vài giờ đến vài ngày so với vài tháng của hệ thống truyền phát phần mềm. Đặc biệt về bảo trì và nâng cấp, nhà cung cấp SaaS sẽ tự động cập nhật phiên bản mới nhất, giúp doanh nghiệp luôn được sử dụng công nghệ hiện đại mà không tốn thêm chi phí IT.

Tại Việt Nam, thị trường SaaS đang tăng trưởng nhanh chóng với sự xuất hiện của nhiều nền tảng địa chỉ như Base.vn (quản lý doanh nghiệp), MoMo (fintech), 1Office (kế toán), cùng với các quốc tế “gã hỗ trợ” như Google Workspace, Microsoft 365, Zoom hay Slack. Điều này cho thấy mô hình SaaS không còn là khái niệm xa lạ mà đang dần trở thành xu hướng tất yếu trong quá trình chuyển đổi số của doanh nghiệp Việt Nam.

Cơ chế hoạt động và đặc điểm của SaaS

Để xác định vị trí của mô hình SaaS trong hệ thống đám mây sinh thái, chúng ta cần phân tích các tầng chính của điện toán đám mây. 

• Ở tầng thấp nhất là IaaS (Infrastructure as a Service) cung cấp tầng hạ tầng máy chủ ảo, lưu trữ
• Tầng giữa là PaaS (Nền tảng là một Dịch vụ) cung cấp nền tảng phát triển nền tảng
• Tầng cao nhất – gần với người dùng nhất – chính là SaaS, cung cấp ứng dụng hoàn chỉnh. 

Nếu hình dung là một tòa nhà, IaaS là ​​móng nền, PaaS là ​​khung và tường thuật thì SaaS là ​​những căn hộ đã hoàn thiện có sẵn để ở.

Đặc điểm:

Đặc điểm quan trọng nhất của SaaS là ​​mô hình “multi-tenancy” (nhiều người thuê). Một phiên bản phần mềm duy nhất chạy trên máy chủ của nhà cung cấp có thể phục vụ đồng thời nhiều khách hàng khác nhau. 

Cập nhật tự động là một điểm nổi bật khác của mô hình SaaS. Người dùng Google Workspace có thể nhận thấy các tính năng AI mới như Soạn thư thông minh trong Gmail hoặc tự động tạo biểu đồ trong Trang tính xuất hiện mà không cần phải làm gì cả. Khác hoàn toàn với phần mềm truyền thống Yêu cầu CNTT phải lên lịch cập nhật, kiểm tra và phát triển phiên bản mới, quá trình này có thể kéo dài nhiều ngày và gây gián đoạn hoạt động kinh doanh.

Về mô hình định giá, mô hình SaaS thường áp dụng các hoạt động thanh toán hình thức. Phổ biến nhất là tính phí theo số lượng người dùng/tháng (định giá theo người dùng) như Slack (khoảng 8-15USD/người/tháng). 

Một đặc điểm kỹ thuật quan trọng của mô hình SaaS là ​​kiến ​​trúc hướng dịch vụ (Kiến trúc hướng dịch vụ – SOA) và sử dụng API để tích hợp. Điều này cho phép các ứng dụng SaaS dễ dàng kết nối với nhau, tạo thành hệ sinh thái phần mềm toàn diện. 

Ưu/nhược điểm của SaaS mô hình

Mô hình SaaS mang lại nhiều lợi ích vượt trội cho doanh nghiệp, nhưng không phải không có chế độ. Để tận dụng hiệu quả SaaS, việc hiểu rõ ưu điểm và nhược điểm của mô hình này là điều cần thiết.

Ưu điểm nổi bật

• Tiết kiệm chi phí là lợi ích hàng đầu của mô hình SaaS. Thay vào đó, bạn phải trả một khoản tiền lớn để mua giấy phép, phần cứng và kỹ thuật cài đặt chuyên nghiệp, doanh nghiệp chỉ cần thanh toán một tài khoản đăng ký hàng tháng hoặc hàng năm có thể dự đoán được, giúp quản lý tiền hiệu quả hơn.
• Thời gian phát triển nhanh chóng là ưu tiên thứ hai không thể bỏ qua. Trong khi phát triển một phần mềm quản lý nội bộ có thể mất 6-12 tháng, hãy phát triển một giải pháp SaaS chỉ cần vài giờ đến vài ngày. 
• Khả năng truy cập mọi lúc, mọi nơi là ưu điểm thứ ba trong thời đại di động hóa. Tiết kiệm thời gian đi lại mà vẫn đảm bảo dữ liệu được cập nhật theo thời gian thực, giúp bộ phận kho vận xử lý đơn hàng nhanh hơn và giảm thời gian giao hàng từ 3 ngày xuống còn 1 ngày.
• Tự động cập nhật là một lợi thế khác mô hình. Khi Microsoft phát hành tính năng AI Copilot cho Microsoft 365, người dùng có thể sử dụng ngay mà không cần phải chờ bộ phận IT Development khai báo. Điều này giúp doanh nghiệp luôn bắt kịp xu hướng công nghệ mới nhất mà không phát hiện thêm chi phí hay gián đoạn hoạt động kinh doanh.

Khả năng mở rộng linh hoạt cũng là điểm mạnh của SaaS. Mô hình này đặc biệt phù hợp với các doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng thay đổi theo mùa hoặc dự án.

Nhược điểm cần lưu ý

Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, mô hình SaaS vẫn tồn tại ở một số hạn chế mà doanh nghiệp cần cân nhắc kỹ thuật lưỡng. 

• Rủi ro dữ liệu là mối quan hệ chặn hàng đầu khi sử dụng SaaS mô hình. Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lựa chọn nhà cung cấp uy tín và có chiến lược sao lưu dữ liệu định kỳ.
• Phụ thuộc vào kết nối internet là một điểm yếu khác của SaaS. Đặc biệt nghiêm trọng đối với các ứng dụng thiết bị yếu như phần mềm quản lý sản xuất hoặc kế toán, có thể làm chậm hoặc thậm chí tồn tại hoạt động kinh doanh trong những thời điểm quan trọng.
• Giới hạn hợp lý và các biến số cũng là bình thường đáng kể. Tương tự, các doanh nghiệp có quy trình phản hồi thường thấy các giải pháp của mô hình SaaS không đủ hoạt động để đáp ứng mọi nhu cầu biến thể.

Vấn đề xử lý thủ công là một rào cản trong nhiều chuyên ngành. Luật An ninh mạng và các quy định về lưu trữ dữ liệu tại Việt Nam Yêu cầu một số loại dữ liệu phải được lưu trữ trong nước. Điều này giới hạn việc sử dụng nhiều dịch vụ từ mô hình SaaS quốc tế không có trung tâm dữ liệu tại Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như y tế, tài chính, ngân hàng.

Xu hướng và phát triển Vọng SaaS tại Việt Nam

Thị trường và mô hình SaaS tại Việt Nam đang chứng minh sự tăng trưởng mạnh mẽ chưa từng có. Theo báo cáo mới nhất năm 2024, đã có 67% doanh nghiệp Việt Nam sử dụng ít nhất một giải pháp SaaS trong hoạt động kinh doanh, tăng đáng kể với con số 42% vào năm 2020. Đáng chú ý, tỷ lệ này ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) đã tăng gấp đôi trong 4 năm qua, cho thấy SaaS không còn là đặc quyền của các tập đoàn lớn.

Xu hướng “SaaS-first” (ưu tiên SaaS) đang tăng dần thay thế chiến lược truyền bá “cloud-first”. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam khi xây dựng chiến lược công nghệ thông tin bây giờ đặt câu hỏi: “Có giải pháp SaaS nào đáp ứng được nhu cầu này không?” trước khi cân nhắc các phương án phát triển nội bộ. Điều đặc biệt đúng với các ứng dụng này không phải là hoạt động kinh doanh cốt lõi như email, quản lý nhân sự, kế toán và CRM.

Tích hợp AI vào SaaS là ​​xu hướng nổi bật nhất trong năm 2024. Nền tảng của mô hình SaaS hiện đại không chỉ giúp tự động hóa công việc mà còn cung cấp những phân tích thông minh và mong đợi xu hướng. Ví dụ, một doanh nghiệp bán lẻ tại Việt Nam đang sử dụng nền tảng CRM tích hợp AI để phân tích hành vi của khách hàng và đưa ra ý tưởng sản phẩm cá nhân hóa. Hỗ trợ khách hàng hỗ trợ Chatbot trên nền tảng CRM cũng giúp giảm 40% khối lượng công việc cho bộ phận chăm sóc khách hàng.

Sự phát triển của Mobile SaaS cũng là một xu hướng đáng chú ý. Với tỷ lệ sử dụng điện thoại thông minh cao tại Việt Nam, các ứng dụng của mô hình SaaS giờ đây đều là ưu tiên trải nghiệm di động. Nhân viên có thể duyệt yêu cầu, kiểm tra báo cáo tài chính hoặc cập nhật trạng thái dự án ngay trên điện thoại di động. Điều này đặc biệt phù hợp với văn hóa làm việc linh hoạt sau đại dịch COVID-19.

Vertical SaaS (SaaS theo ngành dọc) đang nổi lên như một xu hướng mới tại Việt Nam. Vì các giải pháp đa năng, thị trường đang chứng minh sự xuất hiện của nhiều nền tảng, mô hình SaaS chuyên biệt cho từng ngành như nhà hàng, khách sạn, bất động sản, y tế. Mô hình SaaS mang lại nhiều lợi ích vượt trội cho doanh nghiệp, nhưng không phải không có chế độ. Để tận dụng hiệu quả SaaS, việc hiểu rõ ưu điểm và nhược điểm của mô hình này là điều cần thiết.

SaaS so với các mô hình dịch vụ đám mây khác

Mô hình SaaS (Phần mềm như một dịch vụ – Phần mềm như một dịch vụ) là một trong ba mô hình cốt lõi của điện toán đám mây, bên cạnh PaaS (Nền tảng như một dịch vụ – Nền tảng như một dịch vụ) và IaaS (Cơ sở hạ tầng như một dịch vụ – Cơ sở hạ tầng như một dịch vụ). Dù cùng chia sẻ nền tảng đám mây, mỗi màn hình đều phục vụ các mục tiêu và nhu cầu khác nhau.

PaaS – Nền tảng như một dịch vụ Khác với mô hình SaaS PaaS cung cấp một môi trường hoàn chỉnh để các nhà phát triển xây dựng, kiểm tra, phát triển khai báo và mở rộng ứng dụng. Vì tự quản lý phần cứng, hệ điều hành hay phần mềm trung gian, bạn chỉ cần tập trung vào trình cài đặt. Các công cụ phát triển và cơ sở hạ tầng đều là nhà cung cấp lưu trữ và duy trì tại trung tâm dữ liệu.

PaaS đặc biệt phù hợp với các nhóm phát triển phần mềm muốn rút ngắn thời gian ra mắt sản phẩm mà không cần phải lo về các yếu tố kỹ thuật phức tạp phía sau.

So sánh SaaS và PaaS

Mô hình SaaS giống như một chiếc xe đã có sẵn để bạn lái xe – mọi thứ đều được cài đặt, bảo trì và cập nhật tự động. Trong khi đó, PaaS giống như việc bạn được cấp nguyên bộ phụ tùng và khung xe để tự chế tạo theo nhu cầu. Người dùng máy chủ SaaS cuối cùng cũng có sẵn các ứng dụng sẵn sàng sử dụng, còn PaaS phục vụ các nhà phát triển cần có môi trường linh hoạt để xây dựng ứng dụng riêng.

IaaS – Cơ sở hạ tầng như một dịch vụ

IaaS cung cấp quyền truy cập vào phần cứng tài nguyên Ảo như máy chủ, bộ lưu trữ và mạng kết nối – tất cả đều được cung cấp và quản lý trên nền tảng đám mây. Doanh nghiệp có thể phát triển hệ thống điều hành, ứng dụng và dữ liệu của riêng mình, đồng thời toàn quyền kiểm soát cấu hình và bảo mật. IaaS là ​​lựa chọn lý tưởng cho những tổ chức mong muốn hoạt động trong cách vận hành và có đủ nguồn lực để tự quản lý các tầng thấp.

So sánh SaaS và IaaS

Mô hình SaaS mang lại sự tiện lợi cao nhất cho các ứng dụng “mở ra là dùng” và gần như không cần bảo trì từ phía người dùng. Ngược lại, IaaS yêu cầu bạn quản lý từ hệ điều hành trở lên, đổi lại là mức độ kiểm soát tối đa. Nói cách khác, nếu bạn ưu tiên sự đơn giản và hiệu quả, thì SaaS là ​​đơn hàng đầu tiên. Ngoài ra, nếu bạn cần tùy chỉnh độ sâu và kiểm soát toàn diện môi trường CNTT của mình thì IaaS là ​​phương án phù hợp hơn.

Khi đơn vị lựa chọn nhà cung cấp mô hình SaaS phù hợp, doanh nghiệp nên cân nhắc 5 tiêu chí quan trọng. 

• Thứ ba là bảo mật – kiểm tra các chứng chỉ bảo mật như ISO 27001, SOC 2 và khả năng bổ sung các quy định của Việt Nam. 
• Thứ hai là SLA cam kết (Thỏa thuận cấp độ dịch vụ) – đảm bảo thời gian hoạt động ở mức tối thiểu 99,9% và hỗ trợ kỹ thuật 24/7. 
• Thứ ba là khả năng tích hợp của hệ thống hiện có API thông tin mở và đa dạng trình kết nối. 
• Thứ tư là tính mở rộng – đảm bảo giải pháp có thể phát triển cùng doanh nghiệp trong 3-5 năm tới. Cuối cùng là tổng chi phí chủ sở hữu (TCO) – tính toán đầy đủ chi phí trực tiếp và gián đoạn khi sử dụng giải pháp SaaS trong thời hạn.

Đặc biệt, doanh nghiệp Việt Nam nên ưu tiên các nhà cung cấp giải pháp, mô hình SaaS có giao diện tại Việt Nam hoặc khu vực Đông Nam Á để đảm bảo hỗ trợ đáp ứng kịp thời và tặng thêm các quy định về dữ liệu. Cần có chiến lược quản lý mô hình SaaS rõ ràng, tránh tình trạng mỗi phòng cấm tự ý sử dụng các giải pháp khác nhau dẫn đến khó khăn trong quản lý, hợp lý và tiềm ẩn rủi ro ro bảo mật.

Xu hướng “SaaS-to-SaaS Integration” sẽ là tương lai của doanh nghiệp số, khi các ứng dụng SaaS khác nhau liên kết chặt chẽ tạo thành hệ sinh thái số hoàn chỉnh. Doanh nghiệp nên chuẩn bị sẵn sàng cho công việc này bằng cách xây dựng lộ trình công nghệ rõ ràng và đào tạo nhân vật để hiểu biết sâu về mô hình SaaS.

Kết luận

Sự dậy sóng mạnh mẽ của mô hình SaaS không chỉ là một xu hướng thời trang nhất mà là bước chuyển mình tất yếu trong cách doanh nghiệp tiếp cận và sử dụng công nghệ. Với khả năng phát triển nhanh chóng, chi phí linh hoạt, dễ dàng mở rộng và bảo trì tối giản, mô hình SaaS mang lại lợi thế cạnh tranh sắc nét trong bối cảnh thị trường thay đổi từng ngày.

Khi công nghệ ngày càng trở thành xương sống của mọi hoạt động kinh doanh, việc làm đầu tư vào giải pháp SaaS không còn là lựa chọn mà là một chiến lược sống còn sót lại. Đó cũng là lý do vì sao ngày càng nhiều doanh nghiệp tin rằng: tương lai của phần mềm chính là SaaS. Theo dõi thêm các bài viết công nghệ tại Winmap để cập nhật những xu hướng mới nhất trong chuyển đổi số và nền tảng đám mây.